محتوای علمی
ورزش در افراد دارای مشکلات سرطان (در فرایند درمان و بعد از شیمی درمانی)
🎗 تعریف سرطان و اتفاقات متعاقب آن در بدن
سرطان یک بیماری پیچیده و چندوجهی است که از تکثیر کنترلنشده سلولها ناشی میشود. برخلاف سلولهای سالم که چرخه رشد، تقسیم و مرگ برنامهریزیشدهای دارند، سلولهای سرطانی این نظم را از دست داده و به صورت بیرویه رشد میکنند. این اختلال معمولاً نتیجهی تجمع جهشهای ژنتیکی در ژنهای کلیدی مرتبط با کنترل رشد سلولی است، از جمله:
- آنکوژنها: فعال شدن بیش از حد این ژنها موجب تحریک رشد سلولی میشود.
- ژنهای مهارکننده تومور: از کار افتادن این ژنها باعث حذف کنترلهای طبیعی بر تقسیم سلولی میگردد.
- ژنهای ترمیمکننده DNA: نقص در این ژنها منجر به تجمع آسیبهای ژنتیکی میشود.
- ژنهای آپوپتوز: اختلال در این مسیرها مانع از مرگ برنامهریزیشده سلولهای آسیبدیده میشود.
فرآیندهای متعاقب در بدن پس از آغاز سرطان
پس از شروع سرطان، بدن با مجموعهای از تغییرات بیولوژیکی مواجه میشود:
- ایجاد التهاب مزمن: سلولهای ایمنی در تلاش برای مقابله با سلولهای غیرطبیعی، محیطی التهابی ایجاد میکنند که خود میتواند رشد سرطان را تسریع کند.
- فرار از سیستم ایمنی: سلولهای سرطانی با تغییر در سطح آنتیژنها یا ترشح مولکولهای سرکوبگر ایمنی، از شناسایی توسط سیستم ایمنی فرار میکنند.
- آنژیوژنز (رگزایی): برای تأمین اکسیژن و مواد مغذی، تومورها رشد رگهای خونی جدید را تحریک میکنند.
- متاستاز: سلولهای سرطانی میتوانند از محل اولیه جدا شده و از طریق خون یا لنف به سایر اندامها منتقل شوند.
اهمیت شناخت این فرآیندها
درک دقیق این مکانیسمها نهتنها در تشخیص زودهنگام و درمان هدفمند مؤثر است، بلکه در طراحی برنامههای پیشگیری، غربالگری و توانبخشی نیز نقش کلیدی دارد. مطالعات اخیر نشان دادهاند که بیش از 93٪ موارد سرطان ناشی از عوامل محیطی مانند تغذیه نامناسب، کمتحرکی، آلودگی و مصرف دخانیات هستند، در حالی که تنها 7٪ منشأ وراثتی دارند.
تأثیر سرطان بر وضعیت بدنی
سرطان نهتنها یک بیماری سلولی است، بلکه تأثیرات گستردهای بر عملکرد فیزیولوژیکی، روانی و اجتماعی فرد دارد. مطالعات جدید نشان میدهند که درمانهای سرطان مانند شیمیدرمانی، پرتودرمانی و جراحی میتوانند بهطور مستقیم بر ترکیب بدن، قدرت عضلانی، ظرفیت هوازی و کیفیت زندگی بیماران تأثیر بگذارند.
تغییرات فیزیولوژیکی و بدنی
- کاهش توده عضلانی (سرکاشکیا): بسیاری از بیماران دچار تحلیل عضلانی و ضعف عمومی میشوند، بهویژه در سرطانهای گوارشی و ریه.
- افزایش خستگی مزمن: یکی از شایعترین عوارض، خستگی شدید و پایدار است که حتی با استراحت نیز بهبود نمییابد.
- اختلال در عملکرد قلبی-عروقی: شیمیدرمانی میتواند موجب آسیب به عضله قلب و کاهش ظرفیت هوازی شود.
- کاهش تعادل و هماهنگی حرکتی: بهویژه در بیماران تحت درمانهای نوروتوکسیک، اختلالات عصبی و حرکتی مشاهده میشود.
ورزش، نیرویی موثر علیه سرطان؛ هر حرکت، هر تمرین، گامی به سوی زندگی بهتر و قوی تر
افت آمادگی جسمانی متعاقب سرطان
بر اساس مرور ۸۰ مطالعه علمی در سال 2024، مشخص شد که بیماران مبتلا به سرطان در طول درمان دچار افت قابلتوجهی در شاخصهای آمادگی جسمانی میشوند، از جمله مهمترین این شاخص ها که باید مورد توجه مربیان قرار گیرد شامل:
- کاهشVO₂max یا حداکثر اکسیژن مصرفی
- کاهش قدرت عضلانی اندامهای تحتانی
- کاهش انعطافپذیری و تعادل
- افزایش شاخصهای التهابی مانند CRP و کاهش عملکرد متابولیک
تأثیر سرطان بر افت کیفیت زندگی
کیفیت زندگی بیماران سرطانی تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد و این بیماری تاثیرات منفی ب ر شاخص های زیر دارد:
مشکلات جسمانی: درد، خستگی، تهوع، ضعف
عوارض روانی: اضطراب، افسردگی، ترس از مرگ
مشکلات اجتماعی: انزوای اجتماعی، کاهش تعاملات خانوادگی
عوارض اقتصادی: هزینههای درمان، کاهش توان کاری
مطالعهای در سال 2025 نشان داد که میانگین نمره کیفیت زندگی بیماران سرطانی در ایران حدود 42 از 100 بوده و زنان نسبت به مردان کیفیت زندگی بالاتری گزارش کردهاند. این موضوع نشان می دهد که یکی از متغیرهایی که در کار توانبخشی با این افراد باید مورد توجه مداخله گران قرار گیرد ایجاد شرایطی است که کیفیت زندگی را در این افراد افزایش دهد.
راهکارهای پیشنهادی برای بهبود شرایط و کیفیت زندگی بیماران دارای سرطان
ورزش درمانی هدفمند: تمرینات هوازی، مقاومتی و یوگا میتوانند به کاهش عوارض جانبی درمان کمک کنند و کیفیت زندگی را ارتقاء دهند. این نوع تمرینات لازم است تحت نظر یک متخصص آشنا به ویژگی های فردی و مسلط به بیماری سرطان انجام گیرد.
مداخلات روانشناختی: مشاوره، واقعیتدرمانی و حمایت اجتماعی نقش مهمی در بهبود بهزیستی روانی دارند.
تغذیه درمانی و مکملها: برای مقابله با تحلیل عضلانی و ضعف عمومی
بر اساس توضیه های فوق، افراددرگیر در این بیماری، لازم است همزمان با دنبال نمودن مداخلات درمانی تحت نظر پزشک متخصص، در خصوص مداخلات ورزشی، روانشناختی و تغذیه ای نیز پیگیری لازم را داشته باشند تا هر چه سریعتر به وضعیت با ثبات جسمی و روانی دست یابند.
ده اصل کلیدی به عنوان اصول ومبانی تمرین ورزشی در افراد با بیماری سرطان
یکی از مهمترین نکات مورد توجه برای ارائه برنامه تمرینی در افراد دارای این نوع بیماری ها، این است که متخصص ورزش ضمن مشورت با پزشک معالج، در ابتدا وضعیت فعلی فرد را تشخیص و با مجوز پزشک اقدام به ارائه برنامه تمرینی نماید. در زمان ارائه برنامه تمرینی نیز شناخت و پایش ویژگی های جسمی و حرکتی فرد، کلید اولیه موفقیت در ارائه برنامه تمرینی است. اما بازهم ما معتقد به اصول کلی هستیم که در ادامه برخی از آنها ذکر می شود. در انتهای هر اصل نیز منبع برگرفته از آن که یک مقاله معتبر علمی می باشد ذکر شده است تا عزیزان با دانستن کد دی او آی بتوانند مطالعه بیشتری را داشته باشند.
1- اصل فردمحوری و تطابق با وضعیت بالینی
تمرین باید متناسب با نوع سرطان، مرحله درمان، عوارض جانبی و سطح آمادگی جسمانی فرد طراحی شود.
منبع: - Campbell et al., 2019 DOI: 10.1249/MSS.0000000000002116
2- اصل ایمنی و پیشگیری از آسیب
در طراحی تمرین باید خطر شکستگی، ضعف ایمنی و خستگی شدید در نظر گرفته شود. تمرینات کمفشار و کنترلشده توصیه میشوند
منبع: Schmitz et al., 2020- DOI: 10.1002/cncr.32853
3- اصل تنوع تمرینی
ترکیب تمرینات هوازی، مقاومتی و انعطافپذیری موجب بهبود عملکرد قلبی-عروقی، قدرت عضلانی و کاهش خستگی میشود.
منبع: Courneya et al., 2025 - DOI: 10.1200/JCO.23.01855
4- اصل تدریج و پیوستگی
شروع تمرین با شدت پایین و افزایش تدریجی آن، موجب افزایش تحمل و کاهش ریسک عوارض میشود.
منبع: : Kirschner et al., 2025- DOI: 10.1200/JCO.2025.43.17
5- اصل نظارت تخصصی و ارزیابی مستمر
پایش علائم حیاتی، خستگی و درد توسط متخصص تمرین درمانی ضروری است.
منبع: Segal et al., 2024- DOI: 10.1016/j.jpsychores.2024.110012
6- اصل تلفیق با مداخلات روانشناختی
تمرینات همراه با حمایت روانی موجب افزایش انگیزه، کاهش اضطراب و ارتقاء بهزیستی روانی میشود.
منبع: Sharma et al., 2024- DOI: 10.1093/heapro/daae014
7- اصل تمرینات عملکردی و حفظ استقلال
تمریناتی که توانایی انجام فعالیتهای روزمره را حفظ یا ارتقاء دهند، مانند تمرینات تعادلی و حرکتی، باید در برنامه گنجانده شوند.
منبع: Cormie et al., 2023- DOI: 10.1016/j.jcpo.2023.100123
8- اصل تمرینات تنفسی و قلبی-عروقی
تمرینات دیافراگمی و هوازی سبک موجب بهبود عملکرد ریه و کاهش خستگی در بیماران با سرطانهای ریوی یا تحت شیمیدرمانی میشود.
منبع Ferreira et al., 2024 - DOI: 10.1007/s00421-024-05082-w
9- اصل تحریک شناختی و ذهنی
تمرینات ذهنآگاهی، بازیهای شناختی و مدیتیشن موجب کاهش افت حافظه و بهبود تمرکز میشوند.
منبع: Cho et al., 2025- DOI: 10.1016/j.biopsych.2025.03.006
10- اصل مشارکت اجتماعی و فعالیتهای گروهی
تمرینات گروهی و تعامل اجتماعی موجب افزایش حس تعلق، امید و انگیزه در بیماران میشود.
منبع: Zopf et al., 2024 - DOI: 10.1016/j.socscimed.2024.116123
توانافزایی بیماران سرطانی با RehabFit
در RehabFit، ما باور داریم که هر فرد مبتلا به سرطان نیازمند برنامهای تمرینی متناسب با نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی خود است. تیم متخصص ما با استفاده از تمرینات هوازی، مقاومتی، یوگا، تنفس درمانی و تحریک شناختی، به بیماران کمک میکند تا خستگی، افسردگی و ضعف عضلانی ناشی از درمان را کاهش دهند و کیفیت زندگی خود را به سطحی بالاتر برسانند.
🔹 اگر بهدنبال یک برنامه تمرینی علمی، ایمن و شخصیسازیشده برای بیماران سرطانی هستید، RehabFit مقصد شماست.
🔹 برنامههای ویژه برای افراد تحت شیمیدرمانی، رادیوتراپی و جراحیهای سرطان با پایش مستمر توسط متخصصین
. 🔹 همراهی روانشناسان، متخصصان تمرین درمانی و تغذیهدرمانگران، برای ایجاد یک مسیر توانبخشی کامل.
📞 برای دریافت مشاوره رایگان، همین امروز با تیم RehabFit تماس بگیرید.